سی تی اسکن بدن(CT Scan - Body)

سی تی اسکن بدن چیست؟

CT Scan که CAT هم نامیده می شود یک روش پزشکی بدون درد و خونریزی است که به پزشک در اتخاذ نوع مداوا کمک می کند.

عکسبرداری CT از یک نوع ویژۀ تجهیزات اشعۀ X استفاده می کند تا تصاویر متنوع و مختلف از داخل بدن تهیه نماید و بوسیله ارتباط با کامپیوتر سطح مقطع های مختلفی که توسط اشعه X بدست آمده بررسی می شود. که این تصاویر را می توان روی صفحۀ مونیتور یا عکس های چاپ شده مشاهده کرد.

CT scan از اعضای داخلی، استخوان، بافت های نرم و رگها ، عکس های واضح تری را نسبت به عکس های اشعه X معمولی فراهم می کند.

با استفاده از دستگاه های مخصوص و دقیق برای تفسیر عکس های سی تی اسکن بدن ، رادیولوژیست می تواند راحت تر به تشخیص مشکلاتی چون سرطان ، بیماری های قلبی، بیماری های عفونی و اختلالات عضلانی-اسکلتی بپردازد.

کاربرد های عمومی این روش چیست؟

عکس برداری سی تی اسکن ؛

_ یکی از بهترین روش ها برای بررسی شکم و قفسه سینه است چون عکسهای دقیقی را از انواع بافت ها ارائه می دهد.

_ اغلب، روش مرجع برای تشخیص بسیاری از انواع مختلف سرطان ها مثل ریه و کبد و لوزالمعده برای پزشکان است که می توانند شکل و اندازه تومور و مکان دقیق آن و همچنین پیشرفت آنرا مشاهده کنند.

_ در تشخیص مشکلات ستون فقرات و دست و پا و ساختارهای استخوانی دیگر با ارزش است چون می تواند حتی استخوان های بسیار کوچک را از بافت های اطراف آن مثل عضلات و رگها، تفکیک کند.

_ یک روش تشخیصی است که نقشی مهم را در تشخیص و بررسی و درمان مشکلات عروقی بازی می کند که در صورت عدم تشخیص می تواند منجر به مرگ شوند.

پزشکان اغلب آزمایش سی تی اسکن را به دلایل زیر انجام می دهند:

_طراحی و اجرای صحیح درمان تومور

_ بررسی لزوم بیوپسی و دیگر اعمال تشخیصی

_ طرح ریزی عمل جراحی

_ اندازه گیری چگالی مواد معدنی استخوان برای تشخیص پوکی استخوان

_ تشخیص نیاز به جراحی کبد، طحال، کلیه یا دیگر اعضای داخلی بدن.

چگونه باید برای سی تی اسکن آماده شد؟

برای آزمایش باید لباسهای گشاد و راحت پوشید. ممکن است لازم باشد لباسهای مخصوص بیماران پوشیده شود.

اشیای فلزی مثل ساعت و عینک و ... ممکن است بر روی عکس تاثیر بگذارد ، پس باید آنها را قبل از عکسبرداری از خود دور نمود. حتی شاید نیاز باشد از استفاده از سمعک نیز خودداری شود.

همچنین در برخی موارد شاید به مریض گفته شود که از خوردن و نوشیدن قبل از عکسبرداری خودداری شود ، مخصوصا اگر مواد کنتراست در آزمایش مورد استفاده قرار گیرد. در صورت مصرف برخی داروها و یا داشتن آلرژی ، مخصوصا به مواد کنتراست ، باید پزشک را مطلع کرد.

همچنین در مواردی چون بیماری های قلبی ، آسم ، بیماری های کلیوی، مشکلات تیرویید و یا دیابت باید به پزشک اطلاع داده شود. برخی از این موارد ممکن است عوارض جانبی غیر معمول را افزایش دهد.

همچنین زنان حامله نیز باید پزشک را از حاملگی خود با خبر سازند.

این تجهیزات شبیه چیست؟

سی تی اسکن دستگاه بزرگی است که حفرۀ بزرگی در وسط آن قرار دارد. تخت آزمایش قابل حرکتی به حالت کشویی وارد حفره می شود. در مرکز دستگاه ، حباب اشعه X و گیرنده الکترونیکی اشعه X در مقابل همدیگر بر روی حلقه ای قرار گرفته اند که حول مریض دوران می کند. کامپیوتری هم تصاویر را بررسی کرده و مونیتوری هم در اتاقی مجزا تصاویر را نشان می دهد.

این پروسه چگونه انجام می شود؟

در بسیاری موارد CT مثل دیگر روشهای عکسبرداری اشعه X عمل می کند. همانگونه که می دانید اشعه X شکلی از امواج الکترومغناطیسی است که می تواند به داخل بدن نفوذ کند. نقاط مختلف بدن مقادیر جذب متفاوتی از اشعهX دارند.

در عکسبرداری های مرسوم اشعه X ، سلسله کوچکی از پرتوها به سمت بدن منتشر می شوند و توسط عکس یا فیلم ثبت می شوند که در آن استخوان به رنگ سفید و بافت های نرم به رنگ خاکستری و هوا به رنگ سیاه است.

بوسیله سی تی اسکن ، پرتوهای بیشماری از اشعه X و گیرنده های الکترونیکی اشعه X حول مریض دوران می کند، مقادیری از این پرتو ها توسط بدن جذب می شود. در همان هنگام ، تخت بیمار روی اسکنر حرکت می کند که در نتیجه مسیری حلزونی توسط اشعه X روی بدن طی می شود. یک برنامه مخصوص کامپیوتری ، این عکس های متوالی را ، برای بدست آمدت تصاویر دو بعدی از سطح مقطع های عکس برداری شده، بررسی می کند و در نهایت بر روی مونیتور نمایش می دهد.

عکس های تهیه شده توسط CT Scan را می توان به قرص های بریده شده از یک نان باگت تشبیه کرد. وقتی تصاویر را دوباره توسط کامپیوتر بر روی هم سوار کنیم بسیار به جسم داخل بدن شبیه خواهد بود.

بهینه سازی گیرنده های الکترونیکی می تواند سی تی اسکن های جدیدی را بوجود بیاورد که می توانند عکسهای متعددی را در یک دوران به ما بدهند. این اسکنر ها به "multislice CT" یا "multidetector CT"معروفند که قابلیت این را دارند عکسهای با جرئیات بیشتر را در اختیار ما قرار دهند.

سی تی اسکن های پیشرفته بسیار سریع نیز می باشند که می توانند فقط در حدود چند ثانیه از بخشی از بدن عکسبرداری نمایند. سرعت بالا برای مریض های کودک و سالخورده و ناتوان بسیار مفید است.

در برخی سی تی اسکن ها مواد کنتراستی استفاده می شود تا عکسهایی دقیق تر از عضو مورد بررسی بدست آید.

سی تی اسکن چگونه انجام می شود؟

تکنسین بوسیله خواباندن مریض روی تخت دستگاه سی تی اسکن کار را شروع می کند. ممکن است از بالش و بند نیز برای قرار گرفتن بهتر مریض روی تخت ، استفاده شود.

امکان دارد مواد کنتراست مورد استفاده قرار گیرد ، که ممکن است خوراکی یا وریدی باشند ، که بستگی به نوع عکسبرداری دارد.

بعد ، تخت به آرامی روی اسکنر حرکت کرده و تا مریض مکان مناسب قرار گیرد. سپس تخت داخل دستگاه حرکت می کند که در حقیقت سی تی اسکن انجام شده است.

ممکن است به مریض گفته شود که در زمانی مشخص نفسش را حبس کند.

پس از پایان کار عکسها توسط تکنسین بررسی شده تا وضوح و دقت عکسها مورد تایید باشد. در غیر اینصورت ممکن است عملیات دوباره انجام شود.

سی تی اسکن معمولا بین 5 تا 30 دقیقه به طول می انجامد.

در حین این عملیات و پس از آن انسان چه احساسی دارد؟

معمولا سی تی اسکن ها بدون درد هستند. در سی تی اسکن های حلزونی زمان دراز کشیدن بیمار کاهش می یابد.

در طول سی تی اسکن امکان دارد مریض به خاطر بی تحرک ماندن طولانی احساس ناراحتی کند.

اگر از یک ماده کنتراست وریدی استفاده شود ممکن است احساس گرمی یا گرُ گرفتگی در مریض بوجود آید یا طعم فلز را در دهان احساس کند. گاهی مریض احساس خارش و یا تورم دارد که با تجویز دارو رفع می شود. اگر مریض دچار گیجی یا تنگی نفس شود که می تواند نشانه آلرژی و حساسیت باشد که فورا باید به پرستار خبر داده شود.

اگر ماده کنتراست خوراکی خورده شود ممکن است طعم ناراحت کننده ای داشته باشد که باید تحمل کرد.

وقتی وارد دستگاه سی تی اسکن می شوید ممکن است از علامت های ویژه ای برای اطمینان از قرار گرفتن صحیح در دستگاه ، استفاده شود. در سی تی اسکن های پیشرفته فقط صدا های خفیفی از چرخش و پروسۀ عکس برداری شنیده می شود.

برای کودکان ممکن است به والدین آنها اجازه حضور در کنار بیمار داده شود. البته در مکانی که حداقل تشعشع را دریافت کنند.

پس از انجام سی تی اسکن مریض می تواند به کارهای معمولش ادامه دهد ولی در مواردی که مواد کنتراست استفاده شده ، شاید دستورالعمل هایی به بیمار داده شود.

چه کسی نتایج را بررسی می کند؟

یک رادیولوژیست و یک پزشک متخصص تصاویر را بررسی می کنند و نتایج به مریض یا به پزشکی که درخواست عکسبرداری را داده ، ارجاع داده می شود.

مزایا و خطرات چیست؟

مزایا:

_ بدون درد و دقیق بودن

_ مزیت بزرگ سی تی اسکن این است که استخوان و عضله و رگ را در آن واحد به خوبی تفکیک می کند.

_ برخلاف عکسبرداری های اشعه X مرسوم ، سی تی اسکن عکسهایی با وضوح بالا را از شش و عضلات و رگها و ... به ما می دهد.

_ سی تی اسکن سریع و ساده است در موارد اورژانسی می توان داخل جراحات را به خوبی مشخص کرد تا موارد خطر احتمالی که می تواند جان بیمار را به خطر بیندازد آشکار شود.

_ سی تی اسکن از MRI ارزان تر است همچنین به حرکت و لرزش احتمالی بیمار کمتر حساس است.

_ سی تی اسکن در مواردی هم که وسایل پزشکی در بدن مریض باشد نیز قابل انجام است (بر خلاف MRI).

_ سی تی اسکن بر خلاف بیوپسی و ... بی درد است.

_ سی تی اسکن می تواند نیاز به بیوپسی را از بین ببرد.

_ هیچ اثر رادیو اکتیوی در بدن بیمار پس از انجام سی تی اسکن باقی نمی ماند.

_ اشعه X مورد استفاده در CT معمولا عوارض جانبی ندارد.

خطرات:

_ در این روش می توان کمی احتمال سرطان را مد نظر قرار داد. بهر حال مزایای متعدد می تواند باعث چشم پوشی از این احتمال ناچیز باشد.

_ تشعشع موثر از این روش حدود 10mSv است، مقداری که یک فرد در حدود سه سال به طور طبیعی از محیط اطراف دریافت می کند.

_ زنان باید پزشک را از حامله بودن خود مطلع سازند.

_ بطور کلی ،سی تی اسکن برای زنان حامله توصیه نمی شود چون می تواند برای نوزادشان خطر داشته باشد.

_ مادران شیر ده باید تا 24 ساعت پس از سی تی اسکن به کودکشان شیر ندهند.

_ ایجاد حساسیت به مواد کنتراست یدی شایع است و در صورت آلرژی باید با دقت بررسی شود.

_ برای کودکان فقط در موارد بسیار ضروری باید از سی تی اسکن استفاده شود.

محدودیت های سی تی اسکن بدن چیست؟

بافت های خیلی ریز زانو یا کتف در روش MRI بسیار واضح تر خواهد بود. این روش برای زنان حامله توصیه نمی شود.

فرد بسیار چاق ممکن است درون دستگاه های معمولی سی تی اسکن جا نشود

سی.تی.اسکن برای بدن ضرر دارد؟

با فراگیر شدن سی.تی.اسکن در تشخیص‌های پزشکی، گمانه‌زنی‌ها در مورد خطرآفرین بودن این روش بالا گرفته است. محققان هم تلاش می‌کنند شدت اشعه‌ای را که در سی.تی.اسکن به بدن می‌رسد، تا حد مجاز کاهش دهند.

بهنوش خرم‌روز: تصویربرداری رایانه‌ای یا همان سی.تی.اسکن، به سرعت به یکی از مهم‌ترین ابزراهای تشخیص در علم پزشکی تبدیل شد. اما حتما شما هم شایعات و خبرهای زیادی در مورد خطرساز بودن این روش تصویربرداری فراگیر شنیده‌اید.

بر اساس گزارش تکنولوژی‌ریویو، آمار و ارقام نشان می‌دهند که تنها در سال 2007/ 1386 در آمریکا بیش از 7 میلیون تصویربرداری سی.تی.اسکن انجام شده است. دو سال بعد یک مطالعه جامع پزشکی نشان داد که این 7 میلیون تصویربرداری سی.تی.اسکن می‌تواند به حدود 29،000 مورد سرطان ختم شده باشد. البته همه این ارقام، آماری هستند و هیچ شاهدی هنوز وجود ندارد که نشان دهد به طور قطع سی.تی.اسکن منجر به سرطان می‌شود. در حقیقت متخصصین می‌گویند دوز پرتوی که در یک تصویربرداری سی.تی.اسکن به بدن می‌خورد، به همان اندازه‌ای است که همه ما هر سال از پرتو زمینه‌ای جهان دریافت می‌کنیم.

با این وجود، محققین به دنبال روشی می‌گردند که میزان پرتوی که از دستگاه در حین تصویربرداری به بدن فرد می‌رسد را کاهش دهند. یکی از دلایل این تصمیم، ‌رایج و فراگیر شدن تصویربرداری سی.تی.اسکن است. همچنین برخی بیماران، از جمله کسانی که آسیب‌ یا ضربه نخاعی یا سری دیده‌اند، برای تشخیص، اغلب نیاز به چندین تصویربرداری دارند.

یکی از آخرین روش‌های مطرح شده توسط محققین موسسه هلث‌کر واقع در جزایر وست‌ایندیز،‌ در نهایت پرتوی که از دستگاه به بدن می‌رسد را تا یک هشتم کاهش می‌دهد، بدون این که وضوح تصویر کم شود. البته به گفته این محققین، بسته به مورد ممکن است این میزان پرتو بالا یا پایین برود.

سی تی اسکن (CT-SCAN) چیست؟

ریشه لغوی

این شیوه تصویر برداری در حقیقت به معنی تصویر گیری مقطعی و عرضی از اعضای بدن می‌باشد. اما دارای اسامی مختلفی است که از آن جمله می‌توان به CAT مخفف کلمات Computerized Axial Tomography به معنی توموگرافی کامپیوتری محوری می‌باشد. CTAT مخفف کلمات Computerized trans Axial Tomography به معنی توموگرافی کامپیوتری عرضی محوری می‌باشد. CTR مخفف کلمات computerized trans Recanstration ، CDT مخفف کلمات computerized Digital Tomography به معنی توموگرافی دیجیتالی کامپیوتری می‌باشد. اما نام ترجیحی آن که در کتابها و کاربردهای پزشکی بکار می‌رود کلمه CT اسکن مخفف کلمات computerized tomography scan می‌باشد که کلمه scan اسکن به معنی تقطیع کردن و واژه توموگرافی از Tomo به معنی برش یا قطعه و graphy به معنی شکل و ترسیم است، گرفته شده است. در اصل به معنی تصویرگیری از برشهای قطع شده از یک عضو به صورت کامپیوتری می‌باشد.

اگر با یک درخواست سی‌تی اسکن ، به بخش سی‌تی اسکن یک بیمارستان مراجعه کرده باشید، شاید برای شما این سوال پیش آمده باشد که فرو رفتن در یک دستگاه تونل مانند و بی حرکت ماندن برای مدتی در داخل آن شما را دچار دلهره می‌کند یا نه. آیا با توجه به اخبارهای رادیو و تلویزیون راجع به خطرات اشعه ایکس خطری شما را تهدید می‌کند یا نه؟ یا اینکه چگونه یک کارشناس رادیولوژی بعد از قرار دادن شما در داخل دستگاه خود به اتاق دیگری رفته و از پشت یک شیشه بزرگ و یک کامپیوتر چه کاری انجام می‌دهد و با بلندگو با شما صحبت می‌کند؟

تاریخچه

در سال 1917 میلادی یک ریاضیدان اتریشی به نام رادون (J.Radon) ثابت کرد که یک شیئی دو یا سه بعدی را می‌توان با گرفتن بی‌نهایت عکس از آن در جهات مختلف به تصویر کشید که پایه‌ای برای سی‌تی اسکن محسوب می‌شد. در سال 1956 دانشمندی به نام بارسول (Barcewell) نقشه خورشیدی از تصاویر شعاع‌ها درست کرد. در سال 1961 الدندرف (oldendorf) و در سال 1963 آلن کورمارک (Allencormarck) اندیشه‌هایی از سی‌تی اسکن را فهمیده و مدلهایی در حد آزمایشگاهی ساخته‌اند. در سال 1968 کول (kuhl) و ادواردز (Edwords) یک دستگاه اسکن مکانیکی برای تصویری از هسته ساخته‌اند که موفق بودند. اما نتوانستند کار خود را در حد رادیولوژی تشخیصی ، توسعه دهند. تا اینکه در سال 72-1970 اصول ریاضی گفته ‌شده توسط ریاضیدان انگلیسی (God feryhaunsfield) بکار گرفته شد و توانست یک دستگاه سی‌تی اسکن را بسازد و جهت مصرف بالینی معرفی کند. در سال 1979 جایزه نوبل بطور مشترک به پروفسور آلن کورمارک و گاد فری هانسفیلد تعلق گرفت.

سیر تحولی و رشد

مانند تمام رشته‌های تصویر گیری پزشکی (رادیولوژی) دستگاه‌های سی‌تی اسکن بطور مداوم تغییر کرده و بوسیله کارخانه‌ها و سازندگان مختلف پیش رفته است. دستگاه اولیه که بوسیله هانسفیلد و توسط شرکت EMI ساخته شده بود، فقط برای ارزیابی مغز طراحی شده بود، که دستگاه نسل اول یا EMI نام داشت. مدت‌ زمان کوتاهی نگذشت که نسل دوم دستگاه‌های سی‌تی اسکن با امکانات بیشتر به بازار آمد و نسل سوم این دستگاه‌ها با امکاناتی از جمله کم شدن زمان تصویر گیری معرفی شد. هم ‌اکنون نسل چهارم با سرعت خیلی بالا و امکانات بهینه و نتایج عالی موجود می‌باشد.

ساختمان یک دستگاه سی‌تی اسکن

یک دستگاه اسکن توموگرافی کامپیوتری از یک میز برای قرار گرفتن بدن بیمار ، یک گانتری که سر بیمار در آن قرار می‌گیرد، یک منبع تولید اشعه ایکس ، سیستمی برای آشکار کردن تشعشع خارج ‌شده از بدن ، یک ژنراتور اشعه ایکس ، یک کامپیوتر برای بازسازی تصویر و کنسول عملیاتی که تکنولوژیست رادیولوژی بر آن قرار می‌گیرد، تشکیل شده است.

اصول کار دستگاه سی‌تی اسکن

پس از اینکه بدن بیمار بر روی میز و سر آن در گانتری قرار گرفت و شرایط دستگاه بر حسب ناحیه مورد تصویر برداری تنظیم شد، یک دسته پرتو ایکس توسط کولیماتور (محدودکننده دسته اشعه) به صورت یک باریکه در آمده و از بدن بیمار رد می‌شود (پالس می‌شود). مقداری از انرژی اشعه هنگام عبور از بدن جذب و باقیمانده اشعه با عنوان پرتو خروجی که از بدن بیمار عبور می‌کند توسط آشکار سازی که مقابل دسته پرتو ایکس قرار دارد، اندازه ‌گیری شده و بعد از تبدیل به زبان کامپیوتری در حافظه کامپیوتر ذخیره می‌شود. بلافاصله پس از اینکه اولین پالس اشعه بطرف بیمار فرستاده و اندازه‌گیری شد و لامپ اشعه ایکس یک حرکت چرخشی بسیار کم انجام داد، دسته پرتو ایکس دوباره پالس شده ، مجددا اندازه‌گیری می‌شود و در حافظه کامپیوتر ذخیره می‌گردد.

این مرحله چند صد یا چند هزار بار بسته به نوع دستگاه تکرار می‌شود تا تمام اطلاعات مربوط به عضو مورد نظر در حافظه کامپیوتر ذخیره شود. کامپیوتر میزان اشعه‌ای را که هر حجم معینی از بافت جذب می‌کند، اندازه ‌گیری می‌کند. این حجم بافتی را واکسل (Voxel) می‌نامند که مشابه چند میلیمتر مکعب از بافت بدن می‌باشد. در سی ‌تی ‌اسکن یک لایه مقطعی از بدن به این واکسلهای ریز تقسیم می‌شود، که با توجه به مقدار جذب اشعه‌ای که توسط هر کدام از این واکسلها صورت می‌گیرد، یک شماره نسبت داده می‌شود. این شماره‌ها نیز بر روی تصویر که بر صفحه تلویزیون مانند کامپیوتر می‌افتد، یک چگالی با معیار خاکستری (از سفید تاسیاه) اختصاص داده می‌‌شود.

نمایش هر کدام از واکسلها را بر روی مونیتور یک پیکسل (Pixl) می‌گویند. یعنی واکسلها حجم سه بعدی و پیکسلها دو بعدی می‌باشند و هر چه تعداد پیکسلها بر روی مونیتور بیشتر باشد تصویر واضح‌تر و قابل تفکیک‌تر است. اعدادی که با توجه به مقدار جذب اشعه به هر بافت اختصاص داده می‌شود، را اعداد سی ‌تی یا اعداد هانسفیلد می‌نامند. بطور مثال بافت چربی کمتر از بافت عضلانی و بافت عضلانی کمتر از بافت استخوانی اشعه را جذب می‌کند. بنابراین بطور مثال استخوان 400+ ، آب صفر و چربی 50 و هوا 500 می‌باشد که هر چه مقدار این اعداد کمتر باشد، بر روی فیلم سی‌تی اسکن آن قسمت طبق معیار خاکستری بیشتر به سمت سیاهی تمایل دارد و برعکس هرچه عدد سی‌ تی مثل استخوان بالا باشد تصویر به سمت سفیدی تمایل دارد. گاهی برای مشخص ‌تر شدن اعضایی که دارای چگالی شبیه به هم هستند از مواد کنتراست‌ زا استفاده می‌شود که تفاوت را به خوبی مشخص کند.

ام.‌آر.‌آی یا سی.تی.اسکن؛ کدام بهتر است؟

مجله سیب سبز: هرکدام از ما حداقل تا به حال یک بار از یک قسمت از بدن‌مان عکسبرداری پزشکی کرده‌ایم که البته شاید بیشتر این عکس‌ها مربوط به دندانپزشکی باشد. اما اگر روزی پزشکی برای‌تان تصویربرداری با ام.آر.آی یا سی.تی. اسکن تجویز کند به طور حتم کنجکاو خواهید شد که این 2 چه فرقی باهم دارند؟

دکتر حسین قناعتی، شما را با کاربردها، تفاوت‌ها و نکات مربوط به هر یک از این 2 روش آشنا می‌سازد.

بهترین دستگاه تشخیص

ام‌.آر.آی دستگاهی است که با استفاده از امواج مغناطیسی و آهنربا تمام اتم‌های بدن انسان را آهنربایی کرده و بعد تصویر این اتم‌ها را به وسیله امواج ثبت می‌کند. ام‌.آر.آی قادر است تغییرات بیماری‌ها را در مراحل اولیه و با دقت بسیار بالا نشان دهد. برای مثال چند دقیقه بعد از سکته مغزی می‌توان با کمک DWI ام‌.آر.آی محل دقیق سکته را مشخص و از لحاظ درمانی برای آن برنامه‌ریزی کرد و تصمیم گرفت که آیا لخته باید درآورده شود یا خیر. در مورد سرطان‌ها نیز ام‌.آر.آی قادر است هم در تشخیص اولیه سرطان و هم در برنامه‌ریزی و بررسی سیر درمان بسیار کمک‌کننده باشد. می‌توان گفت ام‌.آر.آی در آینده اساس تشخیص خواهد بود بنابراین مسئولان کشور باید در زمینه استفاده از ام‌.آر.آی برای تشخیص بیماری‌ها سرمایه‌گذاری بیشتری انجام دهند. اینطور به نظر می‌رسد که حداقل در 10 تا 15 سال آینده بهترین و دقیق‌ترین دستگاه در درمان بیماری‌ها از لحاظ تصویربرداری ام‌.آر.آی خواهد بود.

بررسی قلب با سی. تی.اسکن

سی.تی.اسکن قادر است تصویر را برای ما برش بزند. در قدیم با گرفتن عکس از یک پرتقال فقط قادر بودیم سطح روی آن را ببینیم اما امروزه سی. تی. اسکن طوری عمل می‌کند که گویی این پرتقال را با چاقو در برش‌های نازک بریده باشیم بنابراین می‌توانیم درون پرتقال و مشکلات احتمالی آن را ببینیم. با استفاده از سی.تی.اسکن می‌توان اطلاعات بیشتری از ماهیت بافت‌ها و عملکرد و جزئیات آنها داشته باشیم. با کمک تزریق ماده حاجب نیز می‌توان حتی عروق را در سی.تی.اسکن بررسی کرد. امروزه با کمک سی.تی. اسکن، عروق قلب بدون نیاز به آنژیوگرافی بررسی می‌شوند و در اکثر موارد بیمارانی که مشکلات قلبی دارند تنگی‌های احتمالی عروق‌شان با دقت بالا از این طریق قابل بررسی خواهد بود. به همین دلیل در بسیاری از مراکز دنیا میزان آنژیوگرافی تشخیصی به شدت کاهش پیدا کرده است. با استفاده از سی.تی.اسکن می‌توان نقشه تنگی‌های عروق را به دست آورد و بعد تصمیم به انجام آنژیوپلاستی، بای پس عروقی و... گرفت. به این ترتیب می‌توان خطرات احتمالی آنژیوگرافی غیرضروری را کاهش داد. علاوه بر این، با سی.تی. اسکن‌های چند فازی می‌توان کبد را بررسی و توده‌های کبدی را دسته‌بندی کرد.

اشعه‌اش از یک لامپ مهتابی هم کمتر است!

اشعه ام‌.آر.آی بسیار ضعیف است و قدرت آن از لحاظ رادیوفرکوئنسی حتی از یک لامپ مهتابی کمتر است بنابراین خطری را متوجه انسان نمی‌کند و از لحاظ تکرار محدودیتی برای انجام آن وجود ندارد. یکی از مزایای ام‌.آر.آی این است که در بارداری هم می‌توان از آن بهره برد و از جنین تصویربرداری کرد. مدت زمان لازم برای انجام ام‌.آر.آی بستگی به نوع ام‌.آر.آی دارد. برخی دستگاه‌ها حدود 20 دقیقه و برخی حدود 10 دقیقه زمان می‌برند اما به طور معمول هر ام‌.آر.آی طی 10 تا 15 دقیقه انجام می‌شود.

کارت بانکی‌تان نسوزد

هنگام انجام ام‌.آر.آی نباید اجسام فلزی به همراه داشت. این اجسام بسته به سایزشان باعث اختلال در ناحیه تصویربرداری می‌شود. برای مثال اگر فردی در کمرش پلاتین داشته باشد تصویر ناحیه جراحی شده کاملا اعوجاج پیدا می‌کند. بیمارانی که دارای اجسام خارجی مثل کلیپس در درمان آنوریسم یا بادکنک مغزی یا دستگاه ضربان ساز قلب هستند نباید از ام‌.آر.آی استفاده کنند. ام‌.آر.آی موجب تخریب مدارهای الکترونیکی دستگاه ضربان‌ساز قلب می‌شود و در عملکرد آن اختلال ایجاد می‌کند. اختلال و از کار افتادن دستگاه ضربان‌ساز می‌تواند باعث اختلالات قلبی و حتی مرگ شود. همچنین افرادی که دارای مفصل مصنوعی فلزی یا دریچه مصنوعی قلب فلزی هستند نمی‌توانند از دستگاه ام‌.آر.آی استفاده کنند. جالب است بدانید کارت‌های الکترونیکی مثل کارت عابر بانک با ورود به دستگاه
ام‌.آر.آی باطل می‌شود و می‌سوزد. موبایل نیز خود آسیب می‌بیند و هم به دستگاه ام‌.آر.آی صدمه وارد می‌سازد. وجود خالکوبی با رنگ‌های فلزی نیز موجب اعوجاج در تصویربرداری خواهد شد. توصیه این است که اگر مریضی خالکوبی دارد ام‌.آر.آی را انجام دهد و اگر خراب شد از دستگاه‌های دیگر استفاده کند.

دستگاهی با اشعه ضعیف شده

سی.تی. اسکن دستگاهی است که براساس میزان تضعیف اشعه‌ای که از انسان می‌گذرد تصویربرداری می‌کند، یعنی از یک طرف اشعه داده می‌شود و از طرف دیگر اشعه گرفته می‌شود. بعد از آن میزان اشعه ضعیف شده در جهات مختلف محاسبه می‌شود و یک معادله چند مجهولی به دست می‌آید. سپس یک ماتریکس با ستون‌ها و سطرهای متعدد تشکیل داده می‌شود و براساس آن Grayscale یا میزان سایه روشن روی صفحه کامپیوتر یا فیلم تغییر داده می‌شود و به این ترتیب تصویر تولید می‌شود. جالب است بدانید کلمه الگوریتم که برای برنامه‌ریزی دقیق تصویربرداری و سی. تی. اسکن استفاده می‌شود از نام خوارزمی، دانشمند بزرگ ایرانی گرفته شده است. علاوه بر این معادلات چند مجهولی خیام نیز در محاسبات سی.تی. ‌اسکن و
ام‌.آر.آی بسیار تعیین‌کننده بوده است.

ترک اعتیاد با کمک ام.‌آر. آی

ام.‌آر. آی نه‌تنها می‌تواند از ارگان‌ها تصویربرداری کند بلکه با کمک تکنولوژی‌های جدید می‌تواند مغز را درحال کار بررسی کند. برای مثال اگر بیماری در مغزش تومور داشته باشد می‌تواند مشخص کند این تومور با مرکز حرکتی دست فاصله دارد یا مرکز حرکتی دست را در خودش گرفته و اینکه قابل جراحی است یا خیر و اگر بخواهیم آن را جراحی کنیم می‌توانیم بفهمیم که آیا با درآوردن تومور بیمار فلج می‌شود یا خیر، بنابراین می‌توان این مسائل را از قبل به بیمار گوشزد کرد. جراحان از این طریق می‌توانند عمل‌های‌شان را بهتر، راحت‌تر و دقیق‌تر انجام دهند. از کاربردهای دیگر ام.‌آر. آی می‌توان به وضعیت افرادی اشاره کرد که دچار ولع به مواد مخدر هستند و با وجود اینکه ترک اعتیاد می‌کنند دوباره به طرف مواد مخدر برمی‌گردند. در این افراد می‌توان با کمک ام.‌آر. آی عملکرد مغز را بررسی و ناحیه مسئول اعتیاد در مغز را شناسایی کرد. در برخی موارد نیز در دنیا تحقیقات جدیدی روی این بیماران شروع شده است که طی آن پزشک با جراحی‌های ظریف مغز، مرکز مسئول اعتیاد در مغز را از بین می‌برد و نهایتا فرد دیگر دنبال موادمخدر نمی‌رود.

اشعه کمتر، بهتر

سی.تی.اسکن با اشعه ایکس کار می‌کند. هر میزان اشعه می تواند خطرناک باشد درست مانند آلودگی هوا که هرچه آلاینده‌ها در هوا کمتر باشد برای سلامت بشر بهتر است بنابراین هرقدر اشعه‌ای که می‌گیریم کمتر باشد سالم‌تر خواهیم بود. انسان‌های روی زمین همواره در معرض پرتوها هستند. مهم‌ترین پرتوهایی که ما را مورد تابش قرار می‌دهند پرتوهای کیهانی هستند که از فضا به زمین می‌آیند و به موجودات زنده برخورد می‌کنند. خوشبختانه مکانیسم‌های دفاعی موجود در جو زمین و بدن انسان اثرات این پرتوها را خنثی می‌کند. اثرات احتمالی اشعه ممکن است به صورت سرطان یا اختلالات ژنتیک ظاهر شود. اما میزان اشعه‌ای که در پزشکی استفاده می‌شود در خیلی از موارد به خصوص در سنین بالا اثر سوئی برای فرد ندارد. آنچه ما را نگران می‌کند تاثیر احتمالی اشعه بر ژنتیک و سلول‌های تناسلی (تخمک‌ها و اسپرم‌ها) است. این اشعه ممکن است بر این سلول‌ها تاثیر سوء بگذارد و باعث ایجاد اشکال در نسل انسان شود.

چند وقت یک بار؟

فاصله زمانی لازم بین هر بار سی.تی.اسکن تعریف شده نیست. حداکثر دوز مجاز اشعه مشخص است و با تعداد عکس‌هایی که در حالت عادی برای افراد انجام می‌شود مشکلی پیش نخواهد آمد. یک فرد ممکن است سالی هشت بار سی.تی.اسکن انجام دهد و مشکلی هم پیدا نکند. البته تعداد افرادی که در سال هشت بار نیاز به سی.تی.اسکن داشته باشند، بسیار کم است. لازم به ذکر است که اشعه ایکس برای خانم‌های باردار ممنوع است و این افراد نباید از طریق سی.تی.اسکن پرتوگیری شوند. با این حال برای خانم‌های شیرده مشکل چندانی وجود ندارد. وجود اجسام فلزی مانند پلاتین، جواهرات، سمعک و... حین استفاده از دستگاه
سی.تی. اسکن خطری را متوجه بیمار نمی‌کند اما ممکن است عکس را خراب کند. همانطور که در ام‌.آر.آی از مواد کنتراست خوراکی و وریدی استفاده می‌شود در سی.تی. اسکن نیز برای تمایز هرچه بهتر بافت‌ها می‌توان از این مواد استفاده کرد. در رابطه با خوردن و آشامیدن قبل یا بعد از سی. تی. اسکن محدودیتی برای بیمار وجود ندارد. آخرین نکته هم اینکه هربار سی. تی. اسکن معمولا از 2 تا 5 دقیقه زمان می‌برد.